Van'ın 120 Kahramanına Yapılan Vefasızlık
.
M.SALİH GEÇKEN
vanradikal@hotmail.com -
Van'ın 120 Kahramanına Yapılan Vefasızlık
Van tarihinin en önemli kahramanlıklarından biri, 93 yıl sonru vicdanlara “120 Kahraman Çocuk” olarak geçen hüzün dolu destan, ne yazık ki resmî tarihte bir kelimeyle bile yer almamış, sanki Osmanlı dönemine ait kahramanlıklar bilinçli biçimde sümen altı edilmiştir.
"120 Kahraman Çocuk" dramından kısa süre sonra Van işgal edilir. Kahraman Çocukların anne, baba ve kardeşleri Ermeni ve Rus işgalinden sonra ikinci kıyımı yaşayınca, nüfusun önemli bir kısmı hayatını kaybeder. 1918 yılında Van Osmanlı askerleri tarafında yeniden kurtarılınca geri dönenlerle birlikte ilk yıllarda Van'ın nüfusu 2000'ler civarındadır. 1914 'te Van'ın nüfusu 179.422 iken Van'a sonradan göç edenlerle birlikte 1927 yılında Van'ın nüfusu 75.329'a ulaşır. [1]
Türk Masonluğunun ilk Büyük Üstadı olan Talat Paşa [2] ve üyelerinin önemli bir kısmı mason olan İttihat ve Terakki yönetimi, yanlış savaş politikaları ve ağır ihmalleriyle 120 Kahraman Çocuğun ölümünde ki tarihsel sorumlulukları hafızalardan silinmiştir. Önemli çoğunluğu masonlardan oluşan İttihat Terakki yönetiminin yanlış kararlarla dahil oldukları Birinci Dünya Savaşı’nın en büyük mağdurlarından biri Van’dır. Van, nüfusunun yaklaşık yüzde yetmiş beşini kaybederken, şehir büyük ölçüde yerle bir edilmiş, geriye harabeye dönmüş bir coğrafya kalmıştır.
Masonların örgütlenmesi İttihat Terakki'nin aldığı yanlış kararla, Van il sınırları dahilinde yaşayan halkın önemli çoğunluğu hayatını kaybeder. 1915'ten sonra Van, insan yoksunu bir toprağa dönüşür.
Osmanlı Genelkurmayı ve Kazım Karabekir Paşanın girişimleriyle Erivan'da Ermeni katliamına uğrayan Brukanlar 1920'lerde; İsmet İnönü'nün desteğiyle de İran'ın işgal altında olan topraklarında bulunan Küresini Oymağının yaklaşık beşte biri 1925'lerden sonra Van’a göç eder. Çok büyük kıyım yaşayan Brukanlarla, İran'dan Van'a göçen Küresiniler 120 Kahraman Çocuktan haberdar bile değillerdir. Kar fırtınasına yakalanan 120 Kahramandan 40'ını kurtaran Şikak Aşireti üyeleri[3] bu ağıtın şahidi olsa da yeni yönetimin ötekisidir.
Osmanlı döneminde uygulanan iskân politikalarının temelinde “Müslümanlaştırma” bulunurken, Cumhuriyet sonrasında bu politikalar yerini ağırlıklı olarak “Türkleştirme” anlayışına bırakmıştır.[4]
2008 yılında gazeteci İkram Kali’nin çabalarıyla, tarihin tozlu sayfalarına gömülmüş bu kahramanlık hikâyesi yeniden gün yüzüne çıkar. Dönemin Van Belediye Başkanı Burhan Yenigün’ün 120 Kahraman Çocuk Anıtı’nı yaptırması ve sanatçı Özhan Eren’in “120 Kahraman Çocuk” filmiyle, şehadetle sonuçlanan bu sessiz destanı sahneye taşımasına kadar, Van’da bu acı için adeta derin bir ölü sessizliği hâkimdir.
Resmî tarihin suskun sayfalarında adına tek bir cümle bile ayrılmayan bu kahramanlık, yıllarca karın altında kalan izler gibi gizli kalır. 2008’de, sabrın ve inancın bin bir emekle açtığı bir kapıdan yüreklere süzülmüştür. 93 yıl boyunca unutulan kahramanlık hikayesi hak ettiği düzeyde olmasa da bilinç dünyasında Van’ın şanlı tarihindeki yerini almıştır.
Vanlı 120 Kahraman Çocuk hikayesinin bilinirliği için mücadele edenler, bir teşekkürden çok daha fazlasını hak eden emektarlardır.
Dipnot:
[1] Prof.Dr. Haluk Selvi. Van’ın Rus İşgalinden Kurtuluşu ve Ermenilerin Van’da Yaptığı Katliam (1918).
[2] Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Derneği
[3] Prof. Dr. Tuncay Öğün. Haber Ajansları.
[4] Sinan Hakan. Van'da Nüfus Hareketleri (1915-1920)
