Van'ın 120 Kahramanına Yapılan Vefasızlık
.
M.SALİH GEÇKEN
vanradikal@hotmail.com -
Van'ın 120 Kahramanına Yapılan Vefasızlık
Van tarihinin en önemli kahramanlıklarından biri, tarihe “120 Kahraman Çocuk” olarak geçen hüzün dolu destan olmasına rağmen, ne yazık ki resmî tarihte hak ettiği yeri bulamamıştır.
Bu kahramanlık hikâyesi, Van’da uzun yıllar boyunca ne anılmış ne de gösterdikleri fedakârlıkla hatırlanmıştır. Sessizlik, bu destanın üzerine bir örtü gibi serilmiş; sanki Osmanlı dönemine ait kahramanlıklar bilinçli biçimde sümen altı edilmiştir.
"120 Kahraman Çocuk" dramından kısa süre sonra Van işgal edilir. Kahraman Çocukların anne, baba ve kardeşleri Ermeni ve Rus işgalinden sonra ikinci kıyımı yaşayınca, nüfusun önemli bir kısmı hayatını kaybeder. 1918 yılında Van Osmanlı askerleri tarafında yeniden kurtarılınca geri dönenlerle birlikte Van'ın nüfusu 2000'lere düşer.
Türk Masonluğunun ilk Büyük Üstadı olan Talat Paşa [1] ve üyelerinin önemli bir kısmı mason olan İttihat ve Terakki yönetimi, yanlış savaş politikaları ve ağır ihmalleriyle 120 Kahraman Çocuğun ölümünde tarihsel sorumluluk taşımaktadır. Önemli çoğunluğu masonlardan oluşan İttihat Terakki yönetiminin yanlış kararlarla dahil oldukları Birinci Dünya Savaşı’nın en büyük mağdurlarından biri Van’dır. Van, nüfusunun yaklaşık yüzde doksanını kaybederken, şehir büyük ölçüde yerle bir edilmiş, geriye harabeye dönmüş bir coğrafya kalmıştır.
Van il sınırları dahilinde yaşayan halkın önemli çoğunluğu hayatını kaybedince, Van insan yoksunu bir toprağa dönüşür.
Türkiye'nin de girişimleriyle Erivan'da Ermeni katliamına uğrayan Brukanlar 1920'lerde; İran'ın işgal altında olan topraklarında bulunan Küresini Oymağının yaklaşık beşte biri 1925'lerden sonra Van’a göç eder. Çok büyük kıyım yaşayan Brukanlarla, İran'dan Van'a göçen Küresiniler 120 Kahraman Çocuktan haberdar bile değillerdir. Kar fırtınasına yakalanan 120 Kahramandan 40'nı kurtaran Şikak Aşireti üyeleri[2] bu ağıtın şahididir.
2008 yılında gazeteci İkram Kali’nin çabalarıyla, tarihin tozlu sayfalarına gömülmüş bu kahramanlık hikâyesi yeniden gün yüzüne çıkar. Dönemin Van Belediye Başkanı Burhan Yenigün’ün 120 Kahraman Çocuk Anıtı’nı yaptırması ve sanatçı Özhan Eren’in “120 Kahraman Çocuk” filmiyle, şehadetle sonuçlanan bu sessiz destanı sahneye taşımasına kadar, Van’da bu acı için adeta derin bir ölü sessizliği hâkimdir.
Resmî tarihin suskun sayfalarında adına tek bir cümle bile ayrılmayan bu kahramanlık, yıllarca karın altında kalan izler gibi gizli kalır. 2008’de, sabrın ve inancın bin bir emekle açtığı bir kapıdan bilinç ve yüreklere süzülmüştür. 93 yıl boyunca unutulan kahramanlı hikayesi hak ettiği düzeyde de olmasa Van’ın şanlı tarihindeki yerini almıştır.
Van'daki 120 Kahraman Çocuk hikayesinin yeniden hatırlanması mücadele edenlere teşekkürlerle, Selametle Kalın.
[1] Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Derneği
[2] Prof. Dr. Tuncay Öğün. Haber Ajansları.
